در دهه اخیر جهان با پدیدهای نو به نام رسانههای اجتماعی یا به عبارت بهتر شبکههای اجتماعی مواجه شده که یکی از پیامدهای ظهورشان، فراهم شدن ارتباطات آسان و کمهزینه و ایجاد پیوند بین افراد، گروهها، جریانات و کشورهاست [
1]. تمایل قابلتوجه به گذراندن وقت بهصورت برخط (Online) در رسانههای اجتماعی ، یک پدیده جهانی است که تأثیر عمیقی بر جامعه، فرهنگ و تجربیات داشته و فضاهای جدیدی را برای رشد فرهنگها و فرهنگهای خرد ایجاد کرده است [
2]. جوامع برخط مکانهای جدیدی برای انجام تحقیقات هستند که با تعاملات متنی، یک منبع غنی از دادهها را در یک زمان بهموقع ارائه میدهند [
3].
تحقیقات پرستاری بر نقش مهمی که رسانههای اجتماعی در بحث سلامت و مسائل مرتبط با بیماری ایفا کردهاند، تأکید کرده و بسیاری از مطالعات نشان دادهاند چگونه افراد از مسائل مربوط به سلامت روانی یکدیگر، مانند استرس پس از سانحه، اضطراب و افسردگی در مکانهای برخط مانند بحثهای انجمن و رسانههای اجتماعی حمایت میکنند [
4، 5]. نتنوگرافی یک روش تحقیق کیفی است که براساس اصول مشاهده قومنگاری ایجاد شده [
6] و برای درک نگرشها، تصورها و تصویرها و احساس کاربران در ارتباط برخط است [
7].
این شیوه توسط کوزینتس محققی با پیشینه درزمینه انسانشناسی، تجارت، مدیریت و تحقیقات بازاریابی ایجاد شد. به عقیده وی، نتنوگرافی هم یک لنز مفهومی و هم مجموعهای از روشهای تحقیق کیفی عملگرایانه و فرهنگی است و زمانی که دادههای موردنیاز در تعاملات کاربران ازطریق اینترنت به اشتراک گذاشته میشود، استفاده میشود [
8].
نتنوگرافی بهعنوان یک لنز مفهومی، از 3 فرض کلیدی تشکیل شده است: 1. زمینه برخط، یک زمین سیال، غیرمتمرکز و نامحدود است؛ 2. افرادی که در تجربیات اجتماعی برخط شرکت میکنند بهعنوان اعضای مرتبط جامعه عمل میکنند؛ 3. فرهنگ و عملکردهای فرهنگی، الگوهای ذهنی ساخته و بیثباتشدهای هستند که توسط انسانها با زندگیشان تطبیق داده میشوند و فرض میشود برای افرادی که از اینترنت استفاده میکنند، وجود واقعی دارند و بنابراین ظرفیت تولید اثرات انسانی و سطح سیستم را دارند [
9].
روند رو به افزایش مطالعات نتنوگرافی به دلیل افزایش استفاده از تعامل برخط و تحول دیجیتال در پرستاری در 2 دهه اخیر افزایش یافته است، اما چالشهای اخلاقی دررابطهبا پنهانسازی و حفاظت از دادههای شرکتکنندگان ایجاد شده است [
2].
اسمیت و همکاران در سال 2023 مطالعهای با هدف بازتاب انتقادی تجربه تیم در استفاده از روش نتنوگرافی برای کشف و شناسایی والدین و زنان باردار مردد نسبت به واکسن انجام دادند، زیرا این افراد گروهی هستند که بهطور سنتی جذب آنها در مطالعات تحقیقاتی دشوار بوده است. نتایج نشان داد نتنوگرافی یک روش خلاقانه است که در دسترسی و مشارکت با جامعه مردد نسبت به واکسن، یعنی گروهی که اغلب به حاشیه رانده میشوند، موفق است [
10].
همچنین این روش بهصورت مؤثر و موفقیتآمیز در آموزش پرستاران کاربرد دارد [
11]. بنابراین نتنوگرافی یک پژوهش قومنگاری بهینهشده، جهت مطالعه جوامع برخط و یک روش تحقیقی بر مبنای پارادایم تفسیرگرایی است که تکنیکهای پژوهش قومنگارانه سنتی و مبتنی بر فرد در انسانشناسی را برای مطالعه فرهنگها و جوامع برخط، سازگار کرده است. در این شرایط اینترنت بهمنزله نوعی محیط یا فرهنگ موردمطالعه محسوب شده که در آن انسانها شکلهای خاصی از ارتباطات یا گاهی هویت خاصی را به وجود میآورند [
7].
دیدگاههای بهدستآمده از مطالعه تعاملات سلامت در اینترنت، مسیرهای مهمی از دانش در زمینههایی را ارائه میدهند که در غیر این صورت ممکن است نادیده گرفته شوند [
2]. در راستای تحول دیجیتالی در جامعه ، نتنوگرافی بهعنوان یک روش تحقیق فرصتهای بزرگی را برای محققان پرستار فراهم میکند تا بر فضاها و مکانهای جدید که مستلزم دانش روششناسی برخط هستند، نظارت کنند و بهعنوان معتبرترین روش مطالعه جامعه ازطریق اینترنت، استفاده از آن در علوم پرستاری اکیداً توصیه میشود.