مقدمه
مراقبتهای جراحی جزء ضروری سیستمهای بهداشتی هستند که به طیف وسیعی از بیماریها در سطح جهانی رسیدگی میکنند [1]. در کشورهای با درآمد پایین و متوسط، تقریباً ۶۰ درصد از تمام جراحیها بهصورت اورژانسی انجام میشوند [2] و تخمین زده میشود که سالانه ۲۳۴ میلیون عمل جراحی در سطح جهانی انجام میشود [3]. با وجود حجم بالای جراحیها، تقریباً 2 میلیارد نفر در کشورهای با درآمد پایین و متوسط به خدمات جراحی ضروری و اورژانسی دسترسی ندارند [4]. جراحیها بهطورکلی به انواع انتخابی، ضروری و اورژانسی تقسیمبندی میشوند [5]. جراحیهای مرتبط با تروما، که اغلب ناشی از تصادفات ترافیکی، خشونت و سوختگیها هستند، بار قابلتوجهی بر دوش جهان میگذارند، بهویژه در کشورهای با درآمد پایین و متوسط، جایی که ۹۰ درصد از مرگهای ناشی از تروما رخ میدهد [6]. آسیبها با بیش از ۵ میلیون مرگ در سال، حدود ۱۰ درصد از مرگومیر جهانی را تشکیل میدهند [6-8] و تصادفات جادهای بهتنهایی مسئول ۲۲ درصد از مرگهای مرتبط با آسیب هستند [9]. ایران، بهطور قابلتوجهی سالانه حدود ۲۴۰۰۰ مرگ ناشی از تصادفات جادهای را تجربه میکند [10].
جراحیهای اورژانسی شامل طیف وسیعی از شرایط، ازجمله عوارض گوارشی، صفراوی و عفونی میشوند [11]. مداخلات جراحی براساس تهاجمی بودن و نیاز به بستری شدن به جراحیهای جزئی و عمده تقسیمبندی میشوند [10]. در ایالات متحده، جراحیهای عمومی، مانند کولهسیستکتومی، آپاندکتومی و روشهای رودهای، ازجمله رایجترین جراحیها محسوب میشوند [12]. امروزه محبوبیت جراحیهای کمتهاجمی رشد کرده است [13]. بااینحال روشهای جراحی خطرات عوارضی را به همراه دارند که از خفیف (درجه ۱) تا کشنده (درجه ۵) طبقهبندی میشوند [14].
همهگیری کوویدـ19 بهطور قابلتوجهی خدمات جراحی را مختل کرده است [15]. باتوجهبه این چالشها، نیاز فوری به مطالعات طولی برای نظارت بر انواع جراحیها و نتایج آنها، بهویژه پس از پاندمی وجود دارد. پایگاههای دادهای مانند آمار اپیزودهای بیمارستانی در بریتانیا بینشهای حیاتی درمورد روندهای جراحی، جمعیتشناسی بیماران، کیفیت مراقبت و ارزیابی سیاستها ارائه میدهند [16]. درنهایت، شیوع و بار بالای جراحیهای اورژانسی اهمیت جمعآوری سیستماتیک دادهها و تحلیل عملکرد برای برنامهریزی و توسعه سیاستهای بهداشت و درمان مبتنی بر شواهد را برجسته میکند.
روشها
جمعیت، نمونهگیری و معیارهای ورود و خروج مطالعه
جمعیت مطالعه شامل بیمارانی است که در بازه زمانی ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۱ در بخش جراحی عمومی اورژانس بیمارستان پورسینا در رشت بستری شدهاند. معیارهای ورود و خروج برای اطمینان از واجد شرایط بودن بیماران اعمال شد. نمونهگیری با استفاده از روش نمونهگیری دردسترس در بیماران تحت عمل جراحی اورژانسی انجام شد. بیماران زیر ۱۸ سال که تحت عمل جراحی اورژانسی در بخش جراحی عمومی بیمارستان پورسینا در رشت قرار گرفتند، از مطالعه حذف شدند.
متغیرهای مطالعه
متغیرهای این مطالعه شامل اطلاعات جمعیتی، مانند سن و جنسیت بیمار بود. این مطالعه همچنین شامل اطلاعات مربوط به جراحی، مانند نوع روش جراحی و شدت تهاجمی بودن آن بود. علاوهبراین، اطلاعات مربوط به نتایج جراحی، مانند عوارض جراحی، مدت اقامت در بیمارستان و نتایج نهایی جراحی جمعآوری شد. عوارض جراحی میتوانند براساس شدت و تأثیرشان بر نتایج بیمار به مراحل مختلفی طبقهبندی شوند. 5 مرحله وجود دارد که بهطور معمول برای دستهبندی عوارض جراحی و نتایج آنها استفاده میشود: مرحله اول: عوارض جزئی: این عوارض معمولاً با حداقل مداخله قابلمدیریت هستند و تأثیر کمی بر نتیجه نهایی بیمار دارند. آنها ممکن است ناراحتی موقتی ایجاد کنند، اما بهطورکلی تأثیر قابلتوجهی بر بهبودی یا سلامت کلی ندارند. مرحله دوم: عوارض متوسط: عوارض متوسطه ممکن است نیاز به مداخلات اضافی، مانند درمان با آنتیبیوتیک، مراقبت از زخم یا روشهای تخلیه داشته باشند. آنها میتوانند مدت اقامت در بیمارستان را طولانی کرده و بهبودی را به تأخیر بیندازند، اما بهطورکلی قابلمدیریت هستند و با مدیریت مناسب پیشآگهی خوبی دارند. مرحله سوم: عوارض عمده: عوارض عمده بهطور قابلتوجهی بر نتایج بیماران تأثیر میگذارند. آنها اغلب نیاز به مداخلات بیشتری دارند، مانند جراحیهای مجدد یا بستری شدن در بخش مراقبتهای ویژه (ICU). بهبودی ممکن است طولانیتر شود و خطر بروز عوارض و مرگومیر بالاتر باشد. بااینحال با مدیریت مناسب، برخی از بیماران به نتایج خوبی دست مییابند. مرحله چهارم: عوارض بحرانی: عوارض بحرانی تهدیدکننده زندگی هستند و نیاز به مداخله فوری و شدید دارند. بیماران ممکن است به احیا، اقامت طولانی در بخش مراقبتهای ویژه (ICU) و جراحیهای متعدد نیاز داشته باشند. ریسک بیماری و مرگومیر بالا است و نتایج بلندمدت ممکن است تحت تأثیر شدت عوارض و وضعیت کلی سلامت بیمار قرار گیرد. مرحله پنجم: عوارض فاجعهبار. عوارض فاجعهبار پیامدهای ویرانگری دارند و اغلب به ناتوانی دائمی یا مرگ منجر میشوند. با وجود مداخلات تهاجمی، پیشآگهی معمولاً ضعیف است و تمرکز ممکن است به مراقبت تسکینی و ملاحظات پایان زندگی تغییر کند. مهم است که توجه داشته باشید طبقهبندی و مرحلهبندی عوارض جراحی ممکن است بین مؤسسات و سیستمهای بهداشتی متفاوت باشد. نتایج خاص و استراتژیهای مدیریت برای هر مرحله نیز ممکن است به وضعیت بیمار و عوامل دیگر بستگی داشته باشد. شناسایی زودهنگام، مداخله سریع و نظارت مداوم برای بهینهسازی نتایج بیمار و کاهش تأثیر عوارض جراحی ضروری هستند.
تحلیل آماری
روشهای توصیفی و استنباطی برای تحلیل دادههای بهدستآمده از تحقیق استفاده شدند. در بخش توصیفی، از معیارهای گرایش مرکزی، مانند میانگین و میانه و معیارهای پراکندگی، ازجمله انحرافمعیار و دامنه بینچارکی استفاده شد. علاوهبراین در بخش توصیفی ویژگیهای جمعیتی، جداول و نمودارهای مناسب برای توصیف و درک جمعیت مطالعه و متغیرهای اصلی تحقیق استفاده شد. در بخش استنباطی، جداول احتمالی و آزمون کایدو برای اندازهگیری فراوانی انواع مختلف روشهای جراحی براساس سایر متغیرهای کیفی استفاده شدند. سطح معناداری برای تمام فرضیات این مطالعه بر روی ۵ درصد تنظیم شد. نرمافزارSPSS نسخه ۲۴ (ایالات متحده) برای تحلیل دادهها استفاده شد.
اندازه نمونه
در این مطالعه، حداقل حجم نمونه براساس هدف اصلی و فرمول تخمین نسبت کوکران محاسبه شد. باتوجهبه نرخهای مختلف شیوع شکایات رایج بیماران و با هدف تعیین حداکثر اندازه نمونه، بالاترین شیوع استفاده خواهد شد. طبق مطالعهای که توسط ابراهیم و همکارانش در سال ۲۰۱۵ با عنوان «اورژانسهای جراحی غیرتروماتیک در بزرگسالان: طیف، چالشها و نتایج» انجام شد، این پارامتر مرتبط با تروما دارای ارزشی برابر با ۷۱ درصد بود. بنابراین اندازه نمونه با استفاده از فرمول شماره 1 محاسبه شد [17].
1. P=0.71, α=0.05, d=0.05
یافتهها
ابتدا فهرستی از بیماران از آرشیو بیمارستان تهیه شد. هر بیمار ارزیابی شد و اندازه نمونه محاسبه شد. نتایج بهدستآمده شامل ارزیابی ۳۲۰ بیمار بود. در این مطالعه، حداقل و حداکثر سن به ترتیب ۱۸ و ۸۶ سال بود و میانگین سن بیماران ۴۰/۴۱±۱۶/۵۱۱ سال بود (جدول شماره ۱). میانگین مدت بستری بیماران تحت عمل جراحی اورژانسی 4/94±3/212 روز بود (جدول شماره 1).
از میان ۳۲۰ بیمار، ۲۰۷ نفر مرد (۶۴/۷ درصد) و ۱۱۳ نفر زن (۳۵/۳ درصد) بودند (جدول شماره ۲). براساس نتایج، ۵۳/۱ درصد از بیماران هیچ بیماری زمینهای خاصی نداشتند و ۱۳/۱ درصد بیماری قلبی داشتند (جدول شماره ۲).
بیشتر جراحیهای اورژانسی جراحیهای شکمی (بهویژه آپاندکتومی) یا تروماتیک هستند. بیشتر جراحیهای اورژانسی بزرگ و تهاجمی بودند (جدول شماره 3). علاوهبراین، بیشتر عوارض جراحی در درجات ۱ و ۲ بودند (جدول شماره 3). در میان بیماران موردمطالعه که تحت عمل جراحی اورژانسی قرار گرفتند، بهجز 8 مورد فوت، بیماران باقیمانده با بهبودی از بیمارستان ترخیص شدند. براساس این تحقیق، رابطه معناداری بین میانگین مدت بستری و نوع جراحی انجامشده وجود داشت (P=0/000) (جدول شماره 3).
همچنین نتایج آزمون کایمربع نشان میدهد رابطه معناداری بین عوارض جراحی و نوع جراحی وجود دارد؛ بهگونهای که بیماران تروما که تحت جراحی قرار میگیرند، بالاترین نرخ مرگومیر (عوارض درجه ۵) را دارند و بیماران آپاندکتومی معمولاً کمترین تعداد عوارض (عوارض درجه ۱) را تجربه میکنند (جدول شماره ۴).
بحث
جراحی اورژانسی بار قابلتوجهی بر سیستمهای بهداشت عمومی در سراسر جهان ایجاد کرده است و تقریباً ۱۰ درصد از بودجه سالانه خدمات بهداشتی ملی را به خود اختصاص میدهد. مطالعات اخیر نشان دادهاند جراحی اورژانسی با نتایج ضعیف و نرخ مرگومیر بالا همراه است. بااینحال، نرخ جراحیهای اورژانسی برای بیماران با شرایط حاد در 2 دهه گذشته کاهش یافته است که ممکن است نشاندهنده بهبود در تشخیص و تغییرات در ویژگیهای بیمارانی باشد که نیاز به جراحی اورژانسی دارند.
در مطالعه حاضر، میانگین سن بیماران ۴۱/۱۶±۴۰/۴۱ سال بود. در یک مطالعه ۲۰ ساله که حدود یکونیم میلیون جراحی را ارزیابی کرد، وولگمووت و همکارانش میانگین سنی ۵۲ تا ۵۲/۶ سال را گزارش کردند [18]. وارد و همکاران نیز میانگین سنی ۴۶/۵۹ سال را در میان بیماران خود گزارش کردند [19]. لی و همکاران میانگین سنی ۶۴/۱ سال را در بیماران تحت عمل جراحی اورژانسی دستگاه گوارش گزارش کردند [20]. مطالعه وات درباره جراحیهای لاپاروتومی عمومی اورژانسی گزارش داد که ۵۷ درصد بیماران زیر ۷۰ سال سن داشتند و ۴۳ درصد بالای ۷۰ سال سن داشتند [21]. بنابراین میتوان نتیجهگیری کرد در مطالعات بررسیشده هیچ محدوده سنی خاصی وجود نداشت و میانگین سن بسته به جمعیت مطالعه (سالمندان یا همه بیماران) و نوع جراحی انجامشده (لاپاروتومی اورژانسی، تروما یا جراحی دستگاه گوارش) متفاوت بود.
در میان بیماران مطالعه حاضر، ۲۰۷ بیمار مرد (۶۴/۷ درصد) و ۱۱۳ بیمار زن (۳۵/۳ درصد) بودند. در یک مطالعه بر روی بیماران مسن که تحت عمل جراحی اورژانسی قرار گرفتند، مرانی و همکاران گزارش دادند ۵۱/۲ درصد از بیماران مرد بودند [22]. در یک مطالعه درباره جراحیهای اورژانسی دستگاه گوارش، لی و همکاران گزارش دادند ۶۰/۷ درصد از بیماران مرد بودند [20]. در مطالعه دیگری که توسط تریبودارات و همکاران انجام شد، ۶۰/۴ درصد از بیماران مرد بودند [23]؛ بنابراین در بیشتر مطالعات، نرخ جراحیهای اورژانسی در مردان بالاتر از زنان گزارش شده است که با یافتههای مطالعه حاضر مطابقت دارد.
در مطالعه حاضر، شایعترین جراحیهای اورژانسی جراحیهای شکمی (بهویژه آپاندکتومی) و جراحیهای تروماتیک بودند. در مطالعهای که توسط مرانی و همکاران بر روی افراد مسن که تحت عمل جراحی اضطراری قرار گرفتند، انجام شد اکثریت جراحیهای عمومی اضطراری شامل رکتومکتومی (۲۲/۹ درصد)، رکتومکتومی کوچک (۱۹/۴ درصد) یا لاپاروتومی (۱۵/۹ درصد) بود که به دنبال آن کولکتومی (۱۰/۶ درصد) قرار داشت [22]. آچانتا و همکاران نیز گزارش دادند بیش از نیمی از جراحیهای اورژانسی آپاندکتومی بودند که به دنبال آن جراحیهای کولورکتال، ترمیم فتق و کولکتومی قرار داشتند [24]. بهطور مشابه، در یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ توسط هاتچینگز و همکاران، بالاترین تعداد جراحیهای انجامشده آپاندکتومی بود که به دنبال آن جراحی کولورکتال، کولکتومی و ترمیم هرنی قرار داشتند [25]. نتایج این مطالعات با یافتههای مطالعه حاضر مطابقت داشت. بااینحال در بیشتر مطالعات، جراحیهای تروما از جراحیهای دستگاه گوارش و سایر اورژانسها جدا شده بودند.
در این مطالعه، بیش از ۹۰ درصد از بیماران عوارض جراحی را تجربه کردند که محدود به درجات ۱ و ۲ بودند. عوارض درجه ۱ شامل خطرات جزئی بودند که نیاز به درمان خاصی نداشتند و میتوانستند با استفاده از مسکنها، ضدتبها، ضدتهوعها و ضداسهالها کنترل شوند. عوارض درجه ۲ شامل مواردی بودند که نیاز به درمان پزشکی، انتقال محصولات خونی یا تغذیه وریدی داشتند؛ بنابراین عوارضی که منجر به ناتوانی یا مداخلات جدی میشوند، در کمتر از ۱۰ درصد بیماران رخ میدهند. در مطالعهای توسط ویرچپیست و همکاران، نرخ عوارض ناشی از بیمارستان ۲۲/۸۱ درصد بود [26]. هاتچیمونجی و همکاران نیز بیان کردند حداقل ۲۱/۲ درصد از بیماران یک عارضه را تجربه کردند [27]. مطالعه دیگری که توسط یلیمارتیمو و همکاران در سال ۲۰۲۲ برای ارزیابی عوارض لاپاروتومیهای اورژانسی انجام شد نشان داد ۵۸ درصد از بیماران دچار عوارض شدند [28].
براساس نتایج، میانگین مدت اقامت در بیمارستان در مطالعه حاضر ۲۱۲/۳±۹۴/۴ بود. در یک مطالعه همگروهی توسط وارد و همکاران در سال ۲۰۲۱، میانگین مدت اقامت در بیمارستان ۱۴۵ ساعت (۶ روز) گزارش شده بود و میانگین ملی ۱/۴ روز بود [19]. اَبوت و همکاران متوسط مدت اقامت در بیمارستان را ۷/۱ گزارش کردند [29]. آچانتا و همکاران اشاره کردند بیماران تحت عمل آپاندکتومی اورژانسی و کولهسیستکتومی یک روز در بیمارستان بستری میشوند و بیماران تحت عمل کولکتومی و رکتومکتومی 8 روز در بیمارستان بستری میشوند [24]. قابلتوجه است که وولگموت و همکاران نشان دادند از سال ۱۹۹۷ تا ۲۰۱۶، روند کاهشی در میانگین مدت اقامت در بیمارستان وجود داشته است (از ۵/۴ به ۲/۲) [18]. بنابراین همانطور که در مطالعه حاضر نشان داده شد، بین مدتزمان بستری در بیمارستان و نوع جراحی همبستگی معناداری وجود داشت (P=0/000) و نتایج مطالعات مختلف میتوانند براساس معیارها و جمعیت موردبررسی اعداد متفاوتی را ارائه دهند.
در مطالعه حاضر، نرخ مرگومیر بیماران بستری در بخش جراحی که تحت عمل جراحی اورژانسی قرار گرفتند، ۲/۵ درصد بود. ویراچپیست و همکاران نرخ ۰/۶۸ درصد را گزارش کردند [26]. ابوت و همکاران نرخ مرگومیر ۱/۱ درصد را در ۳۰ روز اول و ۲/۳ درصد را در ۹۰ روز پس از جراحی گزارش کردند [29]. وات و همکاران نیز نرخ مرگومیر ۱۲/۴ درصد را در افراد زیر ۷۰ سال و ۲۲ درصد را در افراد بالای ۷۰ سال که در سال ۲۰۱۹ تحت لاپاروتومی اضطراری قرار گرفتند، گزارش کردند [21]. در مطالعه دیگری که توسط لی و همکاران انجام شد نرخ مرگومیر بیماران تحت عمل جراحی اورژانسی دستگاه گوارش ۲/۱۵ درصد بود [20]. مرانی و همکاران نیز نرخ مرگومیر ۱۴/۷ درصد را در بیماران مسن که تحت عمل جراحی اورژانسی قرار گرفتند گزارش کردند [22]. بنابراین، نرخ مرگومیر بیماران تحت عملهای جراحی اورژانسی در مطالعات مختلف براساس مرکز بیمارستان، جمعیت بیماران، انواع جراحیهای اورژانسی و معیارهای ورود متفاوت است. مطالعاتی که بر روی بیماران سالمند و جراحیهای دستگاه گوارش تمرکز دارند، نرخ مرگومیر بالاتری نسبت به سایر مطالعات گزارش کردهاند.
نتیجهگیری
در سالهای اخیر، نرخ جراحیهای اورژانسی غیرتروماتیک کاهش یافته است. در اکثر مطالعات، ازجمله مطالعه حاضر، بیشتر این جراحیها شامل جراحیهای دستگاه گوارش، مانند آپاندکتومی، جراحی روده بزرگ، کولهسیستکتومی و ترمیم فتق بودند. باتوجهبه بار مالی و عوارض مرتبط با این جراحیها، شناسایی عوامل مرتبط با رویدادهای نامطلوب و اقامت طولانیمدت در بیمارستان میتواند به سیستمهای بهداشتی در تصمیمگیری و برنامهریزی کمک کند. نوع جراحی انجامشده یکی از عوامل اصلی مرتبط با عوارض و مدت اقامت در بیمارستان است.
ملاحظات اخلاقی
پیروی از اصول اخلاق پژوهش
پروتکل مطالعه توسط کمیته اخلاق دانشگاه علومپزشکی گیلان مورد بررسی و تأیید قرار گرفت (IR.GUMS.REC.1401.050). رضایت آگاهانه از تمامی بیماران قبل از ثبتنام در مطالعه دریافت شد. این مطالعه در طول دوره تحقیق از تمام قوانین و مقررات مربوطه پیروی کرد و کمیته بررسی اخلاق تحقیق بیمارستان قبل از شروع مطالعه، بررسی خود را ارائه داد.
حامی مالی
این تحقیق هیچگونه کمک مالی از سازمانهای دولتی، خصوصی و غیرانتفاعی دریافت نکرده است.
مشارکت نویسندگان
مفهومسازی و طراحی مطالعه: مهدی موسیزاده، محمدتقی آشوبی، رامین ابراهیمیان، مطهره بلوکی؛ جمع آوری، تحلیل و تفسیر دادهها: محمدتقی آشوبی، رامین ابراهیمیان، مطهره بلوکی؛ تهیه پیشنویس دستنوشته: مهدی موسیزاده، مطهره بلوکی؛ بازبینی نقادانه دستنوشته برای محتوای فکری مهم: مهدی موسیزاده، محمدتقی آشوبی، رامین ابراهیمیان؛ تحلیل آماری: رامین ابراهیمیان، مطهره بلوکی؛ نظارت بر مطالعه: مهدی موسیزاده، محمدتقی آشوبی.
تعارض منافع
بنابر اظهار نویسندگان، این مقاله تعارض منافع ندارد.
تشکر و قدردانی
از دانشگاه علومپزشکی گیلان و واحد توسعه تحقیقات بالینی رازی برای کمک و راهنماییهایشان در این تحقیق تشکر میکنیم.